Anno 1792

Krijtmolen d’Admiraal

Molen

 

Hoewel de officiële naam van de molen “d’Admiraal” is kent men de molen vooral als “de Krijtmolen” of als “Krijtmolen d’Admiraal”. Krijt was dan ook één van de belangrijkste producten die door de molen gemalen werd.  Maar deze speciaal voor het malen van diverse steensoorten gebouwde molen vermaalde ook tras als belangrijk metselproduct. Krijtmolen “d’Admiraal” is dan ook de nog enig overgebleven trasmolen op windkracht ter wereld.

DE MOLEN IN WERKING

Kruirad

Het kruirad

Net als alle andere molens van Nederland moet voor er gemalen kan worden de kapconstructie met het wiekenkruis door de molenaar in de richting van de wind worden gezet om optimaal wind te kunnen vangen. Dit zogeheten “kruien” wordt gedaan met behulp van de staartconstructie die aan de achterzijde van de kap zit.  Doormiddel van touwen en haken, die  steeds op de “stelling” (de omloop) verzet kunnen worden, kan de molenaar door aan het “kruirad” te draaien de hele kap met staart en wiekenkruis 360 graden draaien.

Voorleggen en zwichten
Afhankelijk van de windkracht van het moment kan de molenaar ook nog extra wind vangen door zeilen op het hekwerk van de wieken te spannen.  Hierin kan de molenaar variëren hoeveel zeil hij “voor wil leggen”!  Hoe minder wind des te meer zeil zal de molenaar op de wieken spannen. Zo kan hij er voor kiezen om bijvoorbeeld vier zeilen volledig te gebruiken of een gedeelte hiervan.  Zo kunnen ook door gedeelten van de zeilen op te rollen bijvoorbeeld “halve” zeilen voorgelegd worden.   Het weghalen van het zeil noemt men “zwichten”  (bij een schip noemt men het weghalen van zeil “reven”).
Als de molen draaiklaar is kan de “vang” (de rem) gelicht worden  en kan de molen gaan draaien.

Het beleggen van de zeilen

                                          Het beleggen van de zeilen

Bovenwiel bonkelaar en koningsspil
De rondgaande beweging van de wieken zetten ook het binnenwerk in gang door een overbrenging van het bovenwiel die op de “boven-of wiekenas” bevestigd is.  Dit wiel grijpt in een kleiner wiel (de bovenbonkelaar) die de “koningsspil”, die verticaal door de molen loopt, aandrijft. Aan de onderzijde van de koningsspil is dan weer de “onderbonkelaar” te vinden die weer in een groter wiel grijpt: het “steenwiel”.  Dit grote wiel dat op de stellingzolder te vinden is drijft  op de begane grond twee grote stenen aan die de basis vormen voor de zogenaamde “kollergang”.

Een ingewikkeld stelsel van overbrengingen

         Een ingewikkeld stelsel van overbrengingen, links de koningsspil

De Kollergang
De twee op hun kant draaiende blauw granieten stenen, kantstenen genoemd, van de kollergang hebben ieder een gewicht van twee en half duizend kilo.  Onder deze stenen die op een derde steen (de ligger) rollen worden de diverse steensoorten vermalen.  Er is een zogenaamde binnen- en een buitensteen die beide een eigen cirkel over de natuurstenen ligger draaien.  De opgemetselde verhoging waarop de ligger geplaatst is noemt men het “Doodbed”.

De kollergang met zware kantstenen

                                         De kollergang met zware kantstenen

De kantstenen die van bovenaf gezien met de wijzers van de klok meedraaien zijn gevat in een zwaar houten vierkant, het “steenraam”.  Het steenraam van d’Admiraal is afkomstig uit de gesloopte Zaanse molen “De Duinjager”. De stenen hebben zowel naar boven als naar beneden enige speling in hun lagers om oneffenheden op te vangen, die kunnen ontstaan door opeenhoping van het te malen materiaal of door grote brokken tufsteen en/of krijt. Een stel meelopende strijkhouten in gebogen vorm zorgt ervoor dat het onder de stenen gemalen product weer onder de rollende stenen wordt teruggeschoven.

Jacobsladder
Als het gemalen product fijn genoeg is  kan de molenaar een schuif opentrekken waardoor het steenpoeder via een “jakobsladder”  (een lopende band met metalen bakjes)  naar de “buil”gaat. De buil is een ronddraaiende zeeftrommel waarmee het fijnste steenpulver wordt uitgezeefd en in een zak storten. Grove deeltjes, kluitjes en harde stukjes worden teruggevoerd naar de kollergang voor een tweede maling.

 

Tras & Krijt

 

Geplaatst op: 2 november 2016 door admin

Geplaatst op: 1 november 2016 door admin